FAS czyli Fetal Alcohol Syndrome (alkoholowy zespół płodowy) może być jednym z czynników powodujących odrzucenie dziecka przez rodziców czy to biologicznych czy w rodzinnych formach zastępczych w tym adopcji.

 

Jednym z czynników odrzucenia, ponieważ problem jest wiele bardziej złożony i zawsze należy rozpatrywać problem odrzucenia dziecka uwzględniając czynniki biologiczne (choroby, uszkodzenie mózgu , społeczne (zaniedbania środowiskowe materialne), psychologiczne (w tym choroby psychiczne, niemożność radzenia sobie z problemami depresja) itp. jest płodowy zespół alkoholowy FAS. Alkoholowy zespół płodowy to inaczej mówiąc trwałe uszkodzenie centralnego układu nerwowego działaniem alkoholu na płód w okresie prenatalnym dziecka. Kobieta spożywała napoje alkoholowe w okresie ciąży. Często dochodzi do uszkodzenia płodu po przez spożycie alkoholu (może to być nawet jedna lampka wina, ponieważ nie wiemy jaka jest bezpieczna dawka alkoholu spożywana w okresie ciąży) w okresie kiedy kobieta jeszcze nie wie, że jest w ciąży, a wiec problem nie dotyczy tylko kobiet i rodzin dysfunkcyjnych, patologicznych , ale każdego z nas.

 

Dlaczego tak się dzieje? Dlatego ,że od momentu zapłodnienia mamy bardzo szyki rozwój komórek. Trudno to sobie wyobrazić, ale w momencie poczęcia wszystkie cechy człowieka zostają ściśle określone i od pierwszego podziału zapłodnionej komórki jajowej do końca życia ta sama informacja będzie przekazywana komórkom potomnym. Każda z nich będzie miała zarówno cechy gatunkowe jak i te charakterystyczne tylko dla jednostki. Cykl życia trwa od poczęcia do śmierci i jest jednością. Im wcześniejszy etap rozwoju, tym szybsze tempo przemian. W wyniku tych zmian powstaje nowy organizm o mózgu zbudowanym z 12 miliardów komórek, między którymi istnieją miliony ciągle zmieniających się połączeń. Rozwój dziecka przed urodzeniem jest procesem celowych zmian, które, zaprogramowane genetycznie, są również zależne od wpływów wewnętrznych i zewnętrznych na organizm matki. Pierwszy trymestr to okres najbardziej intensywnego rozwoju. Z zapłodnionej komórki jajowej powstaje nowa istota ludzka, która pod koniec trzeciego miesiąca przypomina wyglądem miniaturowego człowieka i ma wszystkie, funkcjonujące już, podstawowe narządy wewnętrzne. Tempo tworzenia się komórek nerwowych jest imponujące: kilka tysięcy nowych neuronów przybywa co minutę w drugim, a co sekundę w trzecim miesiącu życia. Następuje ich przemieszczanie i różnicowanie. Dla matki jedyną oznaką istnienia dziecka są na tym etapie zmiany w jej samopoczuciu fizycznym i psychicznym. Te najwcześniejsze sygnały płynące od dziecka są nazywane dolegliwościami pierwszego okresu ciąży. Matka skupia się bardziej na sobie i na tym, że rozpoczął się dla niej stan zwany ciążą, niż na rozwijającym się dziecku. W czasie pierwszego miesiąca powstają zawiązki poszczególnych układów. Już trzynastego dnia tworzą się zawiązki układu nerwowego, a dziewiętnastego dnia powstaje cewa nerwowa złożona z pierwotnych neuronów, z której rozwinie się rdzeń kręgowy i nerwy obwodowe. W tym czasie tworzą się też oczy i dwudziestego ósmego dnia można rozpoznać soczewkę oka. Już dwudziestego pierwszego dnia rurkowate serce pompuje krew. Te pierwsze ruchy są wyrazem ogólnej zasady rozwojowej: nie ma struktury bez funkcji. Ruch zawiązków narządów doskonali ich strukturę, sam się doskonaląc. Jednocześnie tworzy się zamknięty system naczyń krwionośnych serca. Wtedy też powstają pierwsze komórki ośrodkowego układu nerwowego i 3 pierwotne pęcherzyki mózgowe oraz zaczątki 33 kręgów. W czwartym tygodniu pojawiają się zawiązki nerek, wątroby, trzustki, pęcherzyka żółciowego, żołądka, jelit, płuc, tarczycy, kończyn, oczu, uszu i nosa, otworu ustnego oraz zaczątki 40 par mięśni położonych wzdłuż osi ciała. Komórki płciowe z woreczka żółciowego przenoszą się do grzebienia płciowego, gdzie powstaną z nich jajniki lub jądra. Pod koniec pierwszego miesiąca dziecko ma kształt ok. 4-milimetrowej laski, okolica głowy i mózgu jest wyraźnie zarysowana.

Widzimy jak szybkie jest tępo rozwoju płodu – nie można już w tym momencie mówić jak o komórkach , ale jak o istocie ludzkiej. Jak pisałam wyżej rozwój płodu zależy nie tylko od czynników wewnętrznych , ale i zewnętrznych. Alkohol powoduje więcej szkód i uszkodzeń niż narkotyki, papierosy. Powoduje obumieranie komórek , zaburzenia migracyjne ( jak widzimy wyżej wszystkie komórki muszą pasować do siebie jak puzzle danej układanki – wynika to z materiału genetycznego.). Alkohol powoduje ,że tak się nie dzieje. Skutkiem spożywania alkoholu w okresie prenatalnym jest FAS/FAE. FAS jest skutkiem działania alkoholu na płód w okresie prenatalnym.

 

U noworodków z FAS zaraz po urodzeniu są widoczne skutki działania alkoholu . Noworodki maja kłopoty ze snem i czuwaniem a więc ich cykl naprzemiennego cyklu snu i czuwania jest zaburzony. Zewnętrzne objawy FAS to między innymi zmarszczka natkana, opadanie powieki, małoocze i zez. Często mają nieprawidłowy zapis EEG , mają słabo rozwinięty odruch ssania oraz inne odruchy. Występują u noworodków częste trudności adaptacyjne, które świadczą o dysfunkcji ośrodkowego układu nerwowego. Często miewają wydłużony czas reakcji na bodźce. Uszkodzona jest nie tylko struktura , ale i funkcje mózgu ( niedorozwój lub brak ciała modzelowatego, spoidło wielkie, płaty czołowe, hipokamp, móżdżek, jadra podkorowe, alkohol hamuje procesy powstawania, migracji, i różnicowania neuronów astrocytów). Dzieci z FAS mają trudności z przyswajaniem i przetwarzaniem, zapamiętywaniem informacji, rozwiązywaniem i właściwą oceną problemów, kłopoty z mową i koncentracją uwagi, planowaniem, nie kojarzą faktów. Żyją „ tu i teraz „, ponieważ nie istnieje dla nich jutro, poczucie czasu czy zmiany klimatyczne, co wiąże się z zaburzonymi i uszkodzonymi receptorami czucia. Działają impulsywnie, nie znają wartości pieniędzy. Spożywanie nawet niewielkiej ilości alkoholu w okresie ciąży może być przyczyną wad serca ( ubytki przegród komorowych i przedsionkowych) oraz uszkodzić wątrobę, jelito cienkie. Drastycznymi następstwami działania alkoholu na płód może być nagły zgon , poród przedwczesny, poronienie samoistne. Mniej drastyczne następstwa zostały zaliczone do FAS i FAE. Zespół FAE występuje znacznie częściej lecz jest mniej rozpoznawalny, ponieważ dotyczy głównie zaburzeń psychicznych, nieprawidłowości w rozwoju neurologicznym, zaburzenia czynności poznawczych i zachowania bez charakterystycznych dysfmorfii twarzy i wad wrodzonych. Alkoholowy Zespół Płodowy obciąża emocjonalnie i społecznie matkę dziecka, która albo nie wiem co dzieje się z jej dzieckiem ( dziecko nie chce pić mleka, jest nerwowe płacze …) , albo żyje w ogromnym poczuciu winy. Często matka ( rodzic zastępczy, adopcyjny…) przeżywa poczucie wypalenia i bezradności wynikającej z nieskuteczności stosowanych wobec dzieci metod wychowawczych. Ma to oczywiście ogromny wpływ na całą rodzinę. To wszystko prowadzi do depresji, dysfunkcji, patologii i w konsekwencji do odrzucenia dziecka. Bardzo ważne jest zrozumienie problemu i objęcie wsparciem i pomocą rodziny. Ogromna role odgrywa pielęgniarka położna, która powinna być bardziej dociekliwa i wnikliwa dlaczego dziecko np. nie chce ssać, dlaczego dziecko ma problemy ze snem itp… Kolejna bardzo ważna rzecz – FAS jest trwałym uszkodzeniem mózgu – 100 % abstynencja daje pewność ,że dziecko urodzi się zdrowe bez ekspozycji alkoholu na płód w okresie prenatalnym.

Apel: Planujesz zajść w ciążę, istnieje prawdopodobieństwo ,że jesteś w ciąży, jesteś w ciąży nie pij!!! Widzisz ciężarną pijącą zareaguj!!! Dostrzeżesz problem, nie potępiaj, nie oceniaj nie krytykuj – otocz należytym wsparciem i pomocą !!! 

Autor:

Danuta Płatek – Flasz

pedagog ,instruktor FAS, rodzic zastępczy

 

 

Bibliografia: M. Klecka – FAS – cynujące dzieci.Wyd. Św Stanisława Materiały Stowarzyszenia Zastępczego Rodzicielstwa OddziałŚląski – Program „FASTRYGA”