Dom dziecka to nieustanne przebywanie w grupie, brak intymności, utrudnione relacje z wychowawcami, którzy maja pod opieka kilkanaścioro dzieci. Placówka funkcjonuje według ustalonego rytmu: pobudka, mycie, sprzątanie pościeli, śniadanie, wyjście do szkoły, powrót, obiad, czas na odpoczynek, odrabianie lekcji, kolacja, toaleta wieczorna i cisza nocna. Niewiele jest dzieci zachwyconych takim życiem na komendę.

Poza tym dziecko czuje wstyd, że właśnie ono nie ma rodziny. W szkole inni uczniowie (a bardziej ich rodzice) odrzucają wychowanka jako osobę niewartą bliższych kontaktów. Syndrom ten powielają także nauczyciele.

Fizyczne dolegliwosci

Choroba sieroca to skutek długotrwałego rozstania z bliskimi. Dziecko najpierw reaguje protestem (I faza choroby sierocej), nie rozumie sytuacji, czuje się skrzywdzone. Dzieci starsze reagują agresją, a czasem oporem. U młodszych pojawiają się: zaburzenia snu, nadpobudliwość, utrata łaknienia, krzyk, płacz, niepokój. Gdy rozłąka trawa dłuższy czas, pojawia sie II faza, czyli rozpacz, objawiająca się: częstym płaczem, smutkiem, apatią, zaburzeniami snu, kiwaniem się, ssaniem palca. Następnie pojawia sie III faza zobojętnienia. Wychowanek już nie płacze, nie protestuje, nie szuka bliskiej osoby.

Kompleks kopciuszka

Status wychowanka pogłębia dodatkowo lęk przed światem - dziecko staje się zamkniete. Pojawia sie kompleks kopciuszka, tj. zahamowania wewnętrzne, spaczone postawy, które są wynikiem niezaspokojonej potrzeby kontaktu emocjonalnego. Wychowankowie mają także poczucie tymczasowości swojego losu, żywiąc mocne przekonanie, że w niedalekiej przyszłości będą we własnym domu. Poczucie tymczasowości podsyca każda zmiana wychowawcy i każde odejście jednych i przyjście nowych wychowanków.

Brak poczucia stabilności i przynależności prowadzi z kolei do wytworzenia się postawy roszczeniowo-konsumpcyjnej. Wychowanek oczekuje, iż wszystko zawsze będzie mu dawane.

Dzieci z placówek mają silne poczucie odrębności w stosunku do rówieśników. Takie dziecko postrzegane jest jako to, które kradnie, bije czy nadużywa alkoholu. Odrębność wiąże się zatem z poczuciem napiętnowania, niższej wartości, braku kompetencji i mocnym przeświadczeniem o usytuowaniu na niższych szczeblach drabiny społecznej. Istotnym problemem staje się też przygotowanie dzieci do samodzielnego życia. Jeszcze kilka lat temu standardem opieki w placówkach było to, iż pranie robi praczka, sprząta sprzątaczka, obiad gotują kucharki, a remonty są domeną pana konserwatora.

Lęk przed samodzielnością

Konsekwencją takiego stanu rzeczy był przejawiany przez najstarszych wychowanków syndrom hotelowy, ale także lęk przed samodzielnym życiem. O ile jednak stworzenie warunków w placówce do zdobycia praktycznych umiejetnosci typu gotowanie, pranie, sprzątanie itp. jest obecnie procesem stosunkowo łatwym (redukcja etatów pomocniczych doprowadziła do konieczności nabycia umiejetnosci samoobsługowych), o tyle przygotowanie do samodzielności w sferze mentalnej wychowanków stwarza już sporo kłopotów. Młody człowiek, który przez wiele lat nie miał możliwości podejmowania własnych decyzji, nie brał również za nie żadnej odpowiedzialności, nie miał poczucia sprawstwa oraz nie został zapoznany z istniejącym i obowiązującym systemem hierarchii - wchodząc w dorosłe życie dokonuje błędnych wyborów i decyzji, obwiniając o wszystkie swoje niepowodzenia otaczających ludzi, system, świat. Wielu wychowanków ma problemy z nawiązywaniem właściwych relacji emocjonalnych i społecznych, gdyż brak pozytywnych wzorców ojca i matki utrudnia im pełnienie tych ról w dorosłym życiu we własnej rodzinie. Placówka jest zatem miejscem, gdzie nie ma praktycznie możliwości, by dziecko rozwijało się bez strat psychicznych. Kompleksy, poczucie inności, zbyt mała samodzielność blokują prawidłowy proces wychowawczy.

                                                            -dr Małgorzata Prokosz, Uniwersytet Wrocławski

Straty człowieka wychowywanego poza rodzina w wymiarze egzystencjalnym, psychicznym oraz duchowym. Fragment wystapienia na konferencji w Wałbrzychu podczas inauguracji XIII edycji kampanii społecznej "Szukam domu" Wałbrzych - Szczawno Zdrój 31 marca 2006 r.

                                                                           Źródło: http://www.rzeczpospolita.pl