Rodzinny dom dziecka jest instytucją prostą i skomplikowaną zarazem. Oglądany z daleka, rodzinny dom dziecka to wielodzietna rodzina, wspomagana finansowo przez samorząd. Widziany z bliska, przez pryzmat przepisów - to tzw. placówka rodzinna, podlegająca takim samym złożonym zasadom (finansowanie, księgowość, zakres kontroli) jak duża placowka opiekuńczo - wychowawcza. Zadaniem RDD jest zapewnienie całkowitej opieki i tworzenie warunków do indywidualnego rozwoju dzieciom, których rodzice trwale lub czasowo są niezdolni do pełnienia swoich obowiązków. Prościej - celem istnienia rodzinnych domów dziecka jest wychowanie dzieci w dobrej rodzinie, w atmosferze zaufania, bezpieczeństwa i miłości.

Rodzinny dom dziecka tworzą opiekunowie i wychowywane przez nich dzieci - od 4. do 8. W tej liczbie nie mieszczą się dzieci opiekunów (biologiczne, adoptowane), więc zdarza się nierzadko, że rodzina składa się nawet z kilkanastu osób. RDD powstają najczęściej w lokalach (domy jednorodzinne, mieszkania) pochodzących z zasobów powiatu lub gminy, rzadziej  -  w prywatnych domach opiekunów. Dzieci mogą pozostawać w rodzinnych domach do chwili powrotu do rodziny biologicznej, do adopcji lub do osiągnięcia dorosłości i usamodzielnienia. Również po osiągnięciu pełnoletności wychowanek kontynujacy naukę może zostać w RDD jeżeli wyrazi taką chęć.

Rodzinne domy dziecka prowadzone są najczęściej przez organizacje pozarządowe (np. Caritas, Towarzystwo Przyjaciół Dzieci, stowarzyszenia i fundacje statutowo zajmujące się  pomocą rodzinie). Mają one za zadanie wspierać "swoje" domy pomocą finansową, rzeczową czy inną. Organizacja taka, nazywana "organem prowadzącym" zatrudnia również dyrektora RDD, którym zostaje jedno z małżonków. Osoba ta nie może podejmować innej stałej pracy, zwłaszcza na umowę o pracę. Gdy w RDD mieszka 8 (lub więcej) dzieci, istnieje możliwość zatrudnienia współmałżonka lub innej, wskazanej przez dyrektora osoby w niepełnym wymiarze godzin. Faktycznie wymiary czasu pracy nie mają tu praktycznego zastosowania, ponieważ zarówno dyrektor jak i jego współmałżonek są w pracy non stop. Wyjątkiem jest tu zatrudnienie np. wychowawcy z zewnątrz, którego czas pracy określają obowiązujące przepisy.

Praca dyrektora RDD jako urzędnika i wychowawcy podlega ocenie organu prowadzącego, centrum pomocy rodzinie, Wydziału Spraw Społecznych Urzędu Wojewódzkiego i sądu rodzinnego. Do nich należy również kontrola dokumentacji dzieci i domu.

Podopiecznych do RDD kierują centra pomocy rodzinie lub sąd rodzinny. Dyrektor ma prawo współdecydowania o przyjmowanych dzieciach. "Konstruując" swoją rodzinę powinien pamiętać o zróżnicowaniu wiekowym, a jeśli rodzina ma dzieci naturalne - o przyjmowaniu do rodzinnego domu dzieci młodszych od nich. Pomoże to w zachowaniu pozycji "starszego rodzeństwa" i poczucia bezpieczeństwa, które dzieci naturalne mogą łatwo utracić w zderzeniu z dużą grupą dzieci podopiecznych.

Finansowanie RDD można podzielić na dwie odrębne części. Jedna to finanse związane z utrzymaniem domu i pracownika, które podlegają dokładnemu rozliczeniu. Druga to tzw. "ryczałt". Ryczałt to kwota wypłacana bezpośrednio RDD, przeznaczona na całkowite utrzymanie jednego dziecka w ciągu miesiąca. Mieści się w nim koszt wyżywienia, ubrania, podręczników i przyborów szkolnych,  wypoczynku i rozrywki, leczenia i rehabilitacji, hobby i korepetycji, środków czystości, biletów itp. Ryczałt wynosi 34% kwoty podstawy (1621 zł.) czyli 551,14 zł.

Opracowanie: Beata Gospodarek - Werbanow